HUWELIJK

Sacrament onder vuur

...

DEEL I

Het huwelijk wankelt op zijn grondvesten. Er wordt veel minder getrouwd, er wordt later getrouwd én er wordt veel meer gescheiden. Mensen experimenteren met allerlei vormen van samenleving voor tweetallen; sommige vormen, zoals het samenwonen, krijgen vaste voet aan grond. Zit het dan fout met onze samenleving? Niet noodzakelijk. Er is bij jonge en oudere mensen nog veel ambitie om een goede relatie uit te bouwen met één persoon, al is er minder ambitie om met diezelfde persoon een permanente relatie te beleven. Bovendien toont onderzoek aan dat mensen blijven dromen van zoiets als een huwelijk, al is de invulling ervan niet meteen duidelijk. Kortom, we beleven woelige, boeiende tijden, waarin een reflectie over het wezen van het huwelijk, meer bepaald het sacramentele huwelijk, geen overbodige luxe is.

Trouwbelofte

Neem nu een modaal kerkelijk huwelijk. Wie zijn de acteurs bij zo'n viering? Allereerst een man en een vrouw, de twee protagonisten. Over hun rol zo meteen meer. Verder heb je een celebrant, in een ietwat onduidelijke rol: is hij een deel van het decor, een getuige, een voorganger? Heeft hij verder, na de viering, nog iets met de trouwers te maken?

Tenslotte heb je een derde `acteur': de overige aanwezigen. Wat doen die daar eigenlijk?

Zijn ze een soort supportersgroep, die officieel `kerkgemeenschap heet, mensen die komen kijken, op het juiste moment applaudisseren en achteraf verder gaan vieren? Hebben zij later, na de bruiloft, nog een rol te spelen, bijvoorbeeld als het gehuwde koppel door moeilijke momenten gaat?

Sleutelmoment van het gebeuren in de kerk is de zogenaamde trouwbelofte. Wij dagen je uit om hardop de standaardformule uit te spreken; je zult je eigen oren niet geloven.

Het eerste wat opvalt is de absolute taal. Hier wordt iets beloofd wat geen enkel mens tegenover een ander mens ten volle waar kan maken, Vaak denken wij, bij het horen van die trouwbelofte: "Beseffen jullie wel wat jullie zeggen, dat is niks voor mensen." Want wat zeg ik jou op zo'n moment? Ik beloof jou niets minder dan dat ik altijd bij jou zal blijven; droeve dagen, armoede en ziekte kunnen ons deren, maar zullen ons niet uit elkaar halen.

Bovendien beloof ik jou dat ik je alles zal geven wat je nodig hebt om gelukkig te zijn; ik zal je basisnoden voeden: ik zal je de ervaring geven dat je bij mij een thuis hebt, veilig bent ("ik wil je liefhebben") én dat je iemand bent ("en waarderen"), en dit "alle dagen van ons leven". Ga daar maar tegenaan staan.

Na deze woorden applaudisseren de aanwezigen. Zijn wij cynisch? Op het eerste gezicht misschien, tenzij we wat dieper ingaan op het levensproject dat in zo'n trouwbelofte besloten zit en op de emanciperende kracht van het ideaal dat daarin wordt verwoord....

Vermoeden

Wat is er eigenlijk sacramenteel aan een huwelijk? Anders uitgedrukt: zijn twee mensen die `voor de kerk trouwen' een teken, en zo ja, waarvan en voor wie?

De hele theologie van het huwelijk wordt soms even zichtbaar in concrete mensen. Wij kennen gehuwden van wie mensen zeggen: "Die twee, die hebben iets, daar gaat iets van uit".

Soms merk je dat bij een jong stel. Mensen komen graag bij hen aan huis, daar is een sfeer van veiligheid, van geborgenheid, iets van de charme van het begin; dat koppel heeft een uitstraling die moeilijk te omschrijven valt.

Als je goed kijkt, valt het op dat ze een dimensie aanwezig brengen die meer is dan de som van de man en de vrouw alleen.

Uiteraard kun je hetzelfde ervaren bij bepaalde `belegen' koppels, die door het leven niet gespaard zijn gebleven en die daardoor een soort diepe verbondenheid uitstralen, vaak zonder veel woorden.

En hierin zit wellicht het heel eigene, het geheim van een sacramenteel huwelijk. Twee mensen die van elkaar houden kunnen - als zij dat erin willen zien – iets doen vermoeden van wat de Liefde met hoofdletter is. Hoe kan God, die we personen-in-relatie noemen, een gezicht krijgen, tenzij doorheen concrete mensen, en op een uitgelezen manier doorheen de liefde tussen een concrete man en een concrete vrouw?

Anders uitgedrukt: we kunnen vermoeden wat Gods liefde voor mensen is, als we kijken naar het leven van bepaalde concrete echtparen. Gods liefde voor mensen hebben we leren kennen dankzij Jezus van Nazareth. En die Jezus heeft aan zijn volgelingen - noem hen zijn Kerk - gevraagd om zijn liefdesboodschap voort te zetten. Een sacramenteel huwelijk is niets anders dan dat: een heel eigen manier om het verbond tussen God en zijn volk te verbeelden en dat vruchtbaar te maken voor velen.

Over de sacramenten zullen wij geregeld een bijdrage brengen in ons federatieblad; niet zomaar theoretische hersenspinsels, maar teksten die uitnodigen tot reflectie, die oproepen tot reactie, die aanzetten om er persoonlijk mee aan de slag te gaan.

De betekenis en de onschatbare waarde van sacramenten zullen toegelicht worden. Er wordt immers vastgesteld dat deze voor vele gelovigen een wat vervaagd terrein zijn geworden. Doopsel, vormsel, verzoeningssacrament, huwelijk, eucharistie ... ze komen alle aan bod. 

De bijdragen worden geschreven door mensen die pastoraal bewogen zijn, wat betekent dat er sterk vanuit het concrete leven gedacht wordt, vanuit ervaring, vanuit observatie, vanuit de bekommernis om mensen opnieuw op weg te zetten … 

Zeker ook zal deze reeks over de sacramenten goede diensten bewijzen op de verschillende terreinen van de parochiecatechese. Wij allen staan immers mee in voor de verkondiging van Gods woord en van Gods liefde, die juist in de sacramenten een bijzondere uitdrukking krijgen.

DEEL II

In DEEL I over het huwelijk als sacrament, zoemden we in op de theologische aspecten. Een sacramenteel huwelijk, schreven we, is een heel eigen manier om het verbond tussen God en zijn volk te verbeelden, om Gods liefde zichtbaar te maken voor velen. Waaraan kun je de sacramentele waarde van een huwelijk aflezen? En wat brengt dat op, wanneer twee mensen zo een verbintenis aangaan?

Een gezicht geven aan Gods liefde, is eigenlijk iets heel gewoons. Het zit hem in de wijze waarop twee mensen met elkaar spreken en naar elkaar luisteren, met elkaar ruzie maken en zich weer verzoenen, vertrouwen geven, ook in moeilijke momenten, met elkaar vrijen als uitdrukking van iets wat tussen hen leeft, samen zwijgen, samen bidden misschien. Daarvoor hebben ze niet noodzakelijk een kerk nodig.
Liefde wordt gemaakt aan de afwasbak, in de garage, de living en de slaapkamer. Waarom willen we toch altijd, als we het over sacramenten hebben, goddelijk gaan doen? Omdat Gods aanwezigheid zich vaak op de meest intense manier manifesteert in het dagdagelijkse, telkens als we erin slagen de gewone dingen tot uitdrukking van Liefde te maken.

Daarbij is het belangrijk, dat we op een gezonde manier omgaan met de spanning tussen ideaal en werkelijkheid. Het ideaal vinden we terug in de trouwbelofte; zij is radicaal en absoluut. In het leven van alledag botsen we evenwel op onze onvolmaaktheid. De grootheid van een sacramenteel huwelijk zit hem niet in het bereiken van het ideaal, wel in het nastreven ervan, in het volle besef van onze gebrokenheid. Pas dan worden mensen echt geloofwaardig, ook voor de samenleving. Pas dan kunnen we ook onszelf relativeren, dat betekent: in relatie brengen tot wat wezenlijk is, met name de liefde.

Wat brengt zo een sacramenteel huwelijk eigenlijk op? Mensen die trouwen, engageren zich tegenover één persoon, en wel definitief. Op het eerste gezicht is dat een weinig aantrekkelijk perspectief, het lijkt wel op vrijheidsberoving, verlies van persoonlijkheid, op `levenslang' in plaats van `een leven lang'.
Nochtans is het onze ervaring - en die van zovele trouwende mensen - dat trouwen nog altijd een van de meest emanciperende levenskeuzes is die een mens kan maken.

Het is merkwaardig, maar trouwen heeft mij meer mezelf gemaakt, dat wil zeggen een mens die aanhankelijk is en tegelijk autonoom. Zeker, het is een veeleisende, uitdagende en tegendraadse vorm van samenleven.
Maar als twee mensen erin slagen door te gaan met elkaar, het uit te houden bij elkaar, samen door de woestijn te gaan als het moet, dan ontstaat er iets van een leven-in-volheid. Dan begrijpen we beter wat de apostel Johannes bedoelt met 'opdat uw vreugde volkomen mag zijn'.
Het exclusieve en het blijvende van een huwelijksrelatie kan mensen echt vrijmaken. Is dat niet een fundamenteel evangelisch gegeven: mensen emanciperen en bevrijden?

Niet alleen

We keren nog even terug naar ons vertrekpunt, met name de trouwbelofte en de acteurs die er bij betrokken zijn: de priester en de aanwezigen in de kerk.
Wat komen die eigenlijk doen bij een gebeuren dat in wezen een engagement, een verbond tussen twee mensen is? Wat hebben derden daarmee te maken? Alles, tenminste als men de  priester niet ziet als iemand die beroepshalve een sacrament toedient en de aanwezigen niet enkel als supporters.

De ervaring leert dat men het avontuur van trouwen niet met zijn tweeën alleen aankan. Er zijn, naast geestelijke, euforische momenten ook ervaringen van eenzaamheid en onmacht. En dan hebben gehuwden andere mensen nodig, die hen helpen een bepaalde bladzijde van hun leven om te draaien. Zij hebben met andere woorden mensen nodig die in hetzelfde geloven als zij én bereid zijn om met hen een eind weegs te gaan.

Voor ons is dat de definitie van Kerk. En daarom is de `kerkgemeenschap' onontbeerlijk, niet alleen op de trouwviering, maar ook en vooral alle dagen nadien. Want trouwen, net zoals alle andere sacramenten, is een dynamisch gebeuren.
Getrouwd zijn we nooit.
We zijn gewoon op weg naar een leven in volheid, waarin ik een gelukkig mens word door de ander tot zijn recht te laten komen (is dat niet de evangelische gerechtigheid?), hem vrij te maken door de kracht van een levende, geïncarneerde liefde.

Als wij, trouwende mensen, nu eens meer gingen geloven in de kracht van ons eigen sacrament, zou het huwelijk dan nog lang onder vuur liggen?

(Overname federatieblad Herent)
(Auteurs: Luk en Mieke Adriaens-Vanderliriden)

Een leven lang

Encounter Vlaanderen

Geregeld verschijnen in ons federatieblad de aankondigingen van de `gespreksavonden voor verloofden', bestemd voor mensen die 'voor God en de kerk' willen trouwen. Dit aanbod is gelinkt aan het project 'huwelijksvoorbereiding' van het Vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen.

Er bestaan ter aanvulling en wellicht als mogelijkheid tot verdere verdieping nog andere initiatieven, o.a. de vormingsweekends van Encounter Vlaanderen, een beweging die tot doel heeft de 'communicatie - relatie - persoonsvorming' te bevorderen.

Encounter biedt via een heel eigen aanpak de kans om persoonlijke en intieme relaties te verdiepen en te versterken. Deze  persoonsvorming is tevens  bruikbaar in vele andere vormen van samenleven en -werken.

Encounter is toegankelijk voor iedereen die zich wenst te bekwamen in het open en eerlijk dialogeren met elkaar, vooral met  mensen die tot de `intieme wereld en vriendenkring' behoren.

Er zijn weekends voor toekomstige trouwers (ook jonge samenwonenden); het zijn als het ware 'blikopeners' op de weg naar het permanent samenleven.

Er zijn de weekends voor koppels/echtparen die al langer samen zijn. Voor hen kan een 'revisiebeurt' bijzonder weldoend zijn voor hun relatieleven.
Er zijn de keuzeweekends voor jong-volwassenen; voor jeugdige mensen dus die voor zoveel beslissingen komen te staan. Er zijn de weekends voor mensen die leven zonder vaste levenspartner (ongehuwd, verweduwd, echtgescheiden). En tenslotte ook de weekends voor seniorkoppels; mensen die wat leeftijd betreft al een eind voorbij de 50 zijn.

De basisinspiratie en de aangereikte werkwijze zijn bij al deze weekends gelijklopend. De vertaling naar het eigen leven toe hangt af van de mogelijkheden en kansen binnen de concrete levenssituatie.
Encounter Vlaanderen steunt op de pijlers van de christelijke levensvisie.

Het doorgroeien in communicatie- en relatievaardigheden stopt nooit en dat is maar goed. Een mens is    nooit af, een relatie zeker niet.
Vorming op dit terrein kunnen meemaken is een geschenk en dat geeft blijvend een enorm goed gevoel.

Uit de folder voor de toekomstige trouwers:

Jullie wensen over enkele tijd te trouwen, jullie wonen al een tijdje samen en het verlangen leeft een blijvende weg te gaan met twee. Dan is een weekendje `Beslist samen' iets voor jullie. Een oase van rust midden in de drukte van elke dag, zonder stoorzenders, GSM's of afspraken.

Twee dagen lang tijd voor elkaar. Een team biedt gespreksstof en verrassende invalshoeken op een duurzame relatie. Geen model noch theoretische cursus, wel ervaring die uit het dagelijkse leven gegrepen is. Een aanzet om samen stil te staan bij jullie eigen toekomstproject, met al zijn zekerheden én zijn vragen. Het eigenlijke gesprek verloopt uitsluitend tussen jullie twee, dus geen groepswerk.

 Data en plaats voor weekends toekomstige trouwers:

 - 2 tot 4 april 2004 en 2 tot 4 juli 2004
 - Oude Abdij Kortenberg.
 - Ook nog weekends in mei, juli, oktober, november, maar dan in Hasselt en Westmalle.

ENCOUNTER VLAANDEREN VZW.
AZALEALAAN 27, 1030 BRUSSEL
TEL. 02/2421.52.00
http://www.encounter-vlaanderen.org
Ook bij parochiefederatiekbg@pi.be