het leven is een puzzel

HET LEVEN IS EEN PUZZEL
Fragmenten voor een trouwpreek. Op het einde van de viering krijgen de trouwers hun puzzel mee naar huis als een geschenk om samen aan te werken…
Je hoort de mensen wel eens zeggen : het leven is een puzzel... En misschien is dat wel waar! Leven, liefhebben en mens-zijn, het gelijkt allemaal een beetje op een puzzel.
Nu bestaat elke puzzel (zoals iedereen wel weet) uit honderden, duizenden kleine stukjes. En ieder stukje heeft zijn eigen kleur. Er is een stukje rood - dat is de tomatensoep die hij zo dolgraag eet. Een stukje geel - dat zijn de zonnebloemen `s zomers in de tuin. Het beetje groen - dat is het momentje rust, dat dagelijkse ogenblikje van gewoon maar tijd maken voor   elkaar, en bij elkaar zitten en zwijgen, en zonder woorden vragen : Lieveling, hoe is het met je hart .. ? Een brokje paars is er ook, van verdriet en onmacht en ontgoocheling. En heelder stukken grijs en zwart van leegte en gemis dat niet te noemen is. En blauw natuurlijk - de lucht is blauw en ik hou van jou ...    En wit van alles wat het eerste is en nieuw en veelbelovend wit
van het bruidskleed en het trouwboeket.
Om goed en vlot te kunnen beginnen aan de puzzel, leg je de stukjes beter eerst tezamen kleur per kleur. En bij nader toezien   zal je merken hoeveel verschillen er toch zijn, hoeveel schakeringen en nuances tussen al die stukjes die allemaal eender leken…
En toch kan geen van al die kleine stukjes worden gemist. Het leven is zo al kleurloos en grijs genoeg. Al wil iedereen natuurlijk liever de witte en de blauwe stukjes koesteren en direct een vaste plaats geven, en het paarse en het zwarte laat je liefst zo lang als mogelijk is wat aan de kant… Maar als je ze beide, wit en zwart, uit de puzzel weg zou nemen, dan bleven er alleen twee lege plekken over - allebei even leeg …
Neen, ieder stukje van de puzzel is onverwisselbaar uniek en onmisbaar, en moet op zijn eigen plaats in het geheel worden
ingepast. Want wie de schoorsteen in de weide zet, en het schaap op het dak, die krijgt het landschap van de liefde nooit behoorlijk voor mekaar!
Droom en werkelijkheid…
Elke puzzel bestaat uit twee belangrijke onderdelen. Er is het DEKSEL van de doos - en daarop staat afgebeeld het eindresultaat waar je naar toe moet werken, het droombeeld, het visioen... En het is zeer belangrijk dat je dat deksel niet   verliest. Want als het verloren gaat, dan weet je niet meer waar je mee bezig bent. Op het deksel van de puzzeldoos staat het IDEAALBEELD van jullie relatie uitgetekend. Het is levensbelangrijk van dat ideaalbeeld nooit uit het oog te verliezen. Wie niet meer droomt, die weet algauw niet meer waar hij mee bezig is. Die werkt op de duur in het wilde weg, zonder zin of betekenis. Wanneer je een puzzel moet samenleggen, maar je weet niet eens naar welk voorbeeld je aan het werken bent, dan wordt het allemaal zo hopeloos en uitzichtloos…
En het tweede onderdeel van de puzzel is al even essentieel. Dat is namelijk de DOOS zelf, met daarin allemaal kleine stukjes - wel twee- of drie- of zelfs vijfduizend…
Dat is de REALITEIT, de dagdagelijkse werkelijkheid van elke relatie. Je kan je dromen slechts waar maken door elke dag heel trouw een stukje van de puzzel in handen te nemen, en dan geduldig te zoeken waar dat kleine stukje ergens zou kunnen passen in het grote geheel, in die droom waarmee het allemaal begonnen is.
Liefhebben en trouwen is : een leven lang met je kop in de wolken én met je beide voeten op de grond. Een droom, een ideaalbeeld dat je voor geen geld van de wereld zou willen missen, en dat je je dus nooit af laat pakken, én iedere dag een doodgewoon klein stukje werkelijkheid in je beide handen…
Draagvlak…
Je moet de stukjes die je reeds bij mekaar hebt kunnen passen ook nooit zomaar achteloos op een velletje papier leggen, of op een licht kartonnetje. Je kan beter een stevige ondergrond zoeken, een DRAAGVLAK waar de hele puzzel op kan steunen.
Ooit heb ik eens een puzzel waar ik aan bezig was boven op een kast in de kamer willen opbergen voor een tijdje, en bij het optillen kwakte het hele geval in mekaar, en werd weer zienderogen... een echte puzzel!
Er moet een draagvlak zijn voor je aan een puzzel begint. En ik geloof rotsvast dat onze God niets anders doet dan zo een draagvlak aanbieden, en dat Hij zegt tot ieder mens: `Jij mag jouw puzzel maken - Ik zal hem dragen. Ik ondersteun wel wat jij maken zal. Ik ben jouw eerste en jouw laatste ‘supporter'. Ik zal er altijd zijn voor jou…’
Op hun beurt moeten mensen in een relatie en in een gezin dan proberen voor elkaar zo goed als God te zijn. Man en vrouw,
vriend en vriendin moeten elkaars eerste en laatste supporter zijn. Ouders moeten voor hun kinderen dat draagvlak aanreiken -en later wordt het misschien omgekeerd. Dan moeten kinderen voor hun oude vader of moeder een ondersteuning zijn, wanneer zij traag en moeizaam de laatste stukjes van hun levenspuzzel bij mekaar proberen te leggen…
Stukjes teveel en stukjes te weinig…
Er is ook nog nooit een puzzel gezien waarvan al de stukjes mooi glad en netjes afgerond zijn. Dat kan gewoon niet – zo zou je niet eens een puzzel in mekaar kunnen steken! Elk stukje heeft hoeken en kanten, uitsteeksels en tekorten. Zo is het ook met de mensen in een relatie en in een gezin. Het is altijd iets: je hebt wat te weinig of je hebt wat teveel, en niemand is perfect…
Is dat niet het grote geheim van elke relatie: ik ben maar half, ik ben niet héél, niet zelf-genoeg-zaam. Ik ben een leven lang op zoek naar ‘een helft die bij mij past' (Gen. 2,18). Zoals ik ooit eens gelezen heb in een gedicht:

Echtelijk
de golven
leggen kriskras
schelpen op het strand:
telkens
die éne helft…
(Luc Costermans)

Precies dat levenslange zoeken naar die andere helft die bij mij past is zo boeiend! En als het een beetje lukken wil, als het `klikt' tussen twee mensen, dan gaan op de duur al die stukjes teveel zich inpassen in al die stukjes te weinig, en zo vullen zij elkaar aan, en haken zich vast, en vormen gaandeweg een hechte verbondenheid…
Liefde is een begin…
Eigenlijk gaat het in het samenleven van twee mensen die van elkaar houden net als toendertijd, op het Laatste Avondmaal van Jezus met zijn vrienden. Eerst moest het brood gebroken worden en in kleine stukjes verdeeld. Pas dan konden zijn leerlingen het aan elkaar geven of van elkaar ontvangen. En alleen zo konden zij écht van dat Brood leven. En
Jezus heeft Zichzelf helemaal gegeven, in elk van die kleine stukjes brood…
Zo gaat het ook in de liefde tussen twee mensen. Zo dikwijls zou een mens zichzelf helemaal ineens willen geven, maar hij kan het niet. Het kan alleen maar in kleine stukjes. Hoe dikwijls heb je zelf ook al ondervonden dat je zo graag je hele genegenheid in één zinnetje had willen leggen, en dat je die woorden dan niet vond, of dat ze niet groot genoeg waren om er jezelf helemaal in te geven…
Dat zal je nog dikwijls ervaren! Een mens zoekt naar woorden, gebaren, tekens van overgave. En nog geen minuut later voelt hij dat die niet konden bevatten wat hij wilde geven. En dan moet je maar opnieuw beginnen…
Zo is dat. En dat kan wel eens pijn doen natuurlijk. Maar ik wens en hoop en bid dat je nooit ontmoedigd wordt door je eigen tekortschieten. En ook dat je nooit uit het oog verliest dat jouw partner zich ook maar in kleine stukjes kan geven. En als je soms een beetje teleurgesteld bent omwille van dat kleine stukje dat je maar krijgt van hem of van haar, dat je er dan zou aan denken dat je partner niet anders kan, maar er toch helemaal achter staat. In elk klein stukje wil hij of zij zichzelf helemaal geven. En vooral hoop ik en wens ik dat je - naarmate jullie liefde voort mag gaan en mag groeien - steeds meer kunt voelen en zien en geloven dat je elkander respecteert en hoog acht: achter en in al die kleine woorden, die soms stuntelige tekentjes en kleine stukjes genegenheid ... Want je moet weten dat een mens met dat alles iedere keer eigenlijk alleen maar wil zeggen: ik hou van jou. Jij bent voor mij uniek en onvervangbaar, een blijvende reden tot verwondering…
Want, zoals de dichter zegt :
‘Liefde is een begin - er komt altijd iets achter, iets verder, een nog niet; het hart heeft altijd meer dan het zeggen kan...' (Gabriël Smit)
En zo worden leven en liefhebben steeds geheimer. Er wordt minder gezwegen. Stilte wordt minder tekort…
Dat stilte steeds minder tekort wordt tussen jullie - ja, dat wens ik jullie van harte toe!
Eenmaal begonnen, kan je er nooit meer van los…
En soms zit er een HANDLEIDING bij de puzzel, en dat is altijd mooi meegenomen natuurlijk - zeker als je een beginner
bent... Ooit kreeg ik een puzzel waarbij in vijf talen de mededeling stak: ‘Opgepast! Wanneer je er eenmaal mee begint, dan kan je niet meer ophouden!` Of in het Duits (wat je minder goed begrijpt klinkt soms nog mooier) `Das packt einen und läszt    einen nicht mehr los...` Prachtig is dat toch? Liefde is meertalig. Alles begrijpt ze; haast zonder woorden. Liefde is   internationaal. Een pinksterwonder.
En soms blijkt het waar te zijn. Wanneer je eenmaal begonnen bent met van iemand te houden, ja, dan kan je er niet meer    van los... Dit is puur bijbelse taal. Dit is het Hooglied van de liefde, uit 1 Korintiërs 13:
`... De liefde is geduldig;
    zij laat niet vallen,
    zij geeft nooit op.
    Liefde wordt niet verbitterd,
    liefde vindt niets onvergeeflijk.
    Onrecht maakt haar niet gelukkig,
    waarheid maakt haar gelukkig.
    Liefde houdt stand tegen alles:
    telkens weer gelooft zij,
    alles verdraagt zij.
    altijd opnieuw vol hoop.
    Nooit bezwijkt de liefde ..`
(1 Kor. 13,5-8 - vertaling Huub Oosterhuis)

Aan een puzzel beginnen, dat is altijd iets fascinerends. En eenmaal begonnen, kan je er niet meer van los. Zo moge het ook   zijn met de liefde tussen mensen…
Alles heeft zijn tijd...
Aan een puzzel moet je ook heel lang werken. Puzzels die je op vijf minuten in mekaar kunt steken, dat is kinderspel. Voor
een `serieuze' puzzel heb je heel veel tijd nodig. Zo is dat ook met een relatie. Je moet er een leven lang aan blijven werken. Een `serieuze' relatie is nooit af. (Wanneer men zegt dat het `af' is tussen twee geliefden, dan bedoelt men dat het voorbij is tussen die twee!). Maar alles heeft zijn tijd. En ook het puzzelen heeft zijn seizoenen. Er zijn momenten dat je er veel en graag aan werkt. Dan zou je puzzelen van `s morgens tot ‘s avonds en desnoods nog een stuk in de nacht. En er zijn momenten dat je geen puzzel meer kunt zien, dat je die doos met al die stukjes ergens in een verlaten hoek wegstopt en probeert te vergeten hoe traag en moeizaam het soms allemaal gaat... Maar, zoals de wijze Prediker uit het oude testament zegt: `Alles heeft zijn tijd, en alles is goed op zijn tijd' (Pred. 3,11).
Het beste is bij dat alles nog dat je er SAMEN probeert aan te werken. Dat is gezelliger, en het geeft wat meer moed in de dagen dat het moeilijk gaat. Maar als je er samen aan werkt, moet je nooit protesteren omdat jouw partner het ineens zo belangrijk vindt van aan dat stukje `blauwe lucht' te zitten prutsen, terwijl jij al de hele tijd probeert `de sneeuw op de hoogste bergtoppen' bij mekaar te puzzelen... Laat iedereen maar doen wat hij kan. Werk soms een beetje ieder op zichzelf, en soms een beetje heel dicht bij elkaar. Dan komt het op de duur wel allemaal goed. En loop mekaar niet te veel voor de voeten, wanneer je samen aan het puzzelen bent. Dat is erg hinderlijk, en er komt algauw miserie van.
Samen werken aan hetzelfde, en toch iedereen laten invullen wat hij of zij zelf kan op dat moment. En af en toe eens even stilhouden, en verwonderd naar die ander kijken, en zeggen hoe fijn je het wel vindt wat die ander doet. En even proberen of
het `al een beetje bij mekaar begint te passen'.
Puzzelen is een oefening in verwondering…
Puzzelen is eindeloos blijven zoeken…
Nog een goede raad wanneer je nog maar net aan het begin van de puzzel staat, dan kan je best van start gaan met de randen, met het kader. Dat is het gemakkelijkste, en het geeft je wat houvast. Zoek dus eerst maar de stukjes bij elkaar waar een rechte kant' aan is. Die kan je er zo uithalen, en dan leg je eerst het kader samen, van waaruit je dan geleidelijk naar het centrum toe kunt werken. Meteen weet je dan ook beter waar de grenzen liggen. Want zonder duidelijk referentiekader speel   je algauw `spel zonder grenzen', en werk je in den blinde, en wordt het uitzichtloos... Zoek dus maar aandachtig in jullie herinnering naar alle puzzelstukjes die jullie bijvoorbeeld van thuis hebben meegekregen: een heel kader, een hele `entoerage' van zorg en opvoeding, van waarden en principes; zoveel voorbeelden van liefde en geloof en samenhorigheid. Dat kader zal jullie houvast geven voor later.
En je moet vooral ook nooit denken dat het ene stukje van de puzzel zoveel belangrijker is dan het andere. Je merkt pas écht hoe belangrijk elk stukje is, wanneer je er eentje mist. Wie ook maar één stukje van de puzzel   is kwijt gespeeld, die mag de hele doos voorgoed aan de kant zetten, en er een etiket opplakken: `Onbruikbaar, want onvolledig ...`.
Zo belangrijk en kostbaar is ieder stukje voor het geheel. Ik denk dat dit het drama is van bijvoorbeeld een kind dat wegloopt van thuis. Zo een gemis blijf je voortdurend aanvoelen, aan weerskanten. Dat kind mist zijn thuis en die thuis mist zijn kind. En je weet allebei dat het beeld dat je eenmaal hebt gedroomd nooit meer compleet zal zijn. Daarom vind ik het ook zo mooi hoe die vader van de verloren zoon uit het evangelie zijn jongen mist, en elke morgen op de uitkijk gaat staan tot eindelijk het kostbaarste stukje uit de puzzel van zijn huis terug zal komen. En als hij is teruggekeerd, dan gaan ze weer rond de tafel zitten om te puzzelen, en de oudste zoon wordt ook gevraagd om mee te doen, maar hij wil niet. En dan ligt die prachtige droom van de vader nog maar eens aan stukken. Dus moet hij nog maar eens opnieuw op zoek naar dat verloren stukje oudste-zoon-van-hem… Puzzelen is eindeloos blijven zoeken naar alles wat verloren dreigt te gaan…
Het heeft ook weinig zin van op een bepaald moment bij de geburen aan te lopen, om snel even hun puzzel te ontlenen - omdat
je denkt dat die van hen zoveel gemakkelijker of interessanter is... Vergis je maar niet! Ook al lijkt het er soms op dat het elders allemaal zoveel sneller en vlotter verloopt - er wordt ook onder puzzelaars veel gebluft en gesnoefd, en veel komedie gespeeld. Tenslotte moet ieder zijn eigen puzzel samenleggen; en blijven geloven dat er niets belangrijkers bestaat dan de eigen concrete situatie waarin hij of zij is geplaatst. Zoals Jahwe tot Mozes zei bij het brandende braambos: `Doe je sandalen uit, Mozes. Want de plaats waar je staat is heilige grond...` (Ex. 3,5). Onze relatie, ons gezin, onze liefde : daar is de plaats waar het wonder te gebeuren staat…
Ooit, eenmaal, zal ik alles weten…
Het leven is een puzzel. En wij zitten vaak te sukkelen en te sakkeren om onze puzzel voor mekaar te krijgen, zodat alles een beetje samen hangt en er wat behoorlijk uitziet. Maar het mooiste van alles is eigenlijk, dat God ons die puzzel niet helemaal    afgewerkt en kant-en-klaar in handen heeft gestopt, want daar heb je als mens niets aan. God heeft ons een grote doos met allemaal kleine stukjes in handen gegeven en er Zijn droom op uitgetekend. En wij mogen er aan werken, een heel leven lang. En zoveel jaren aan een stuk zoek ik voortdurend naar de mens die ik zou willen zijn en naar de zin van mijn bestaan. Mijn handen steken vol fragmenten, lukraak door elkaar gegooid en vaak paradoxaal. En ieder fragmentje op zichzelf is onbelangrijk en betekent niets. Alles krijgt slechts zin binnen een groter geheel, en in relatie met iets of iemand anders. Zo is de mens. Een klein fragmentje van een groot geheel. Hij komt uit anderen voort, heeft anderen nodig, en leeft een leven lang vanuit de gebrokenheid en de versnippering naar de geheeldheid en genezing toe. Een leven lang zoek ik een sluitend antwoord. En langzaamaan ontwaar ik soms een tekening, iets van een groot project waarbinnen alles zinvol lijkt. Tot plotseling weer die
droom in stukken valt door nieuwe raadsels, andere vragen - en ik word aangestaard door zoveel wat nog niet is ingevuld…
Want zoals Paulus zegt in zijn Hooglied van de liefde

`Ach, al wat wij weten is stukwerk -
en onze visioenen : flarden licht.
Maar als het oneindige aanbreekt,
houdt al het eindige op.
Nu nog zien wij spiegelbeelden,
raadselachtig,
eenmaal staan wij oog in oog.
Nu nog weet ik niet de helft,
ooit, eenmaal, zal ik alles weten,
zoals hij alles weet van mij ...`
(1 Kar. 139-12 - vertaling Huub Oosterhuis)

Het lukt ons hier op aarde nooit helemaal. Want in ieders levenspuzzel zitten er twee hele moeilijke stukjes verborgen het stukje van de eenzaamheid, en het stukje van de dood. Die zitten in elke puzzeldoos, of je dat nu wilt of niet. God alleen weet wat er precies op die stukjes staat, en wanneer wij die in handen krijgen. Wij weten het niet. Maar als dat moeilijke ogenblik
gekomen is, dan weet ik niet goed wat ik met die twee stukjes moet doen. Met lege handen zit ik daar dan, en schuif die
stukjes voor mij uit. Ze maken mij bang, die twee stukjes. Ze zijn te hard, te koud, te donker en niet te overzien. En toch mag ik die stukjes eenzaamheid en dood niet telkens zomaar weggooien. Dan komen ze trouwens ook altijd weer terug - bijvoorbeeld `s nachts in mijn dromen. Ik moet proberen moeizaam en geduldig ze een plaats te geven in mijn levensproject. En dan moet ik maar geloven dat er een God bestaat die weet en ziet hoe alles in mijn leven samenhangt en zin kan hebben. Want ik weet het en begrijp het niet God zal ooit een puzzel maken uit de fragmenten van mijn leven. Als kleine mensen overzien wij niet waar ieder stukje thuishoort, en voor ons heeft elk fragmentje op zichzelf maar weinig zin. Maar ooit zal ik
begrijpen wat ik nu alleen nog maar raden kan : hoe heel mijn leven als één grote puzzel bijeengehouden wordt door God, de
grote Puzzelaar. En hoe mijn kleine puzzeltje ooit met vele andere mensenpuzzels wordt ingepast in Zijn grote scheppingsdroom. Ik denk dat wij het afgewerkte droombeeld van onszelf, van onze relatie, van die liefste ander, van die vreemde bekenden dichtbij en veraf, maar écht helemaal zullen zien en herkennen aan de andere kant van het leven. Pas wanneer de hele puzzel af zal zijn, zullen wij met verwondering merken dat het schijnbaar zinloze stukwerk toch een harmonieus geheel vormt, en dat de kleine projecties van mensen hier en daar deel uitmaken van een groot meesterwerk dat met de brokstukken van onze levens getekend. Dan zal de grote Puzzelaar ons duidelijk maken hoe alles in mekaar zit en samen hangt. En zelfs de stukjes eenzaamheid en dood zullen dan hun plaats krijgen. En wij zullen zien dat alles goed, zeer goed is…
OPDRACHTEN VOOR EEN VIERING ROND DE PUZZEL

1. STUKJES TEVEEL…
Schrijf eens op wat jij in jullie relatie ervaart als "overvloed", als "genade", als "cadeau", (bijna) als "teveel"…
Met andere woorden : wat maakt jou gelukkig, dankbaar, content ... ?

2. EN STUKJES TE WEINIG...
Schrijf eens op wat je in jullie relatie soms mist, wat "tekort" is, (nog) te "weinig"...
Wat ontgoochelt je, wat doet je verdriet, wat had je gehoopt dat (nog) niet is gerealiseerd, wat is weggevallen of uitgebleven…?

3. ROMANCE A DEUX
Schrijf eens jouw droom uit over jullie relatie.
Hoe zou jij jullie "romance à deux" uittekenen ?
Dat kan bijvoorbeeld ook in de vorm van een (hernieuwde) trouwbelofte, belofte van tederheid en zorg

4. LE GRAND VOYAGE
"Liefde is een begin - er komt altijd iets achter, iets verder, een nog niet (G. Smit).
Of "Ik ben altijd onderweg, tussen de liefde en de leegt…” (Stef Bos).
Formuleer een concreet besluit.
Welke stapjes wil jij zetten om die "grote reis" van jullie wat meer vorm te geven?
Waar wil je aan werken; waar wil je een (nieuw) begin mee maken?
Wat is dat stapje "verder", dichter bij de "liefde" en weg van de "leegte" ?

5. ER MOET EEN DRAAGVLAK ZIJN VOOR ONZE PUZZEL...
Wie of wat draagt er ons? Welke mensen, welke waarden ?
Wie dragen wij samen?
Hoe vèr-dragen wij mekaar naar "verten die niemand weet, door vuur dat mensen samensmeedt ..."