Ouders hoeven niet perfect te zijn

Als ze maar goed genoeg zijn

In onze prestatiegerichte samenleving moet alles perfect zijn. Ook het gezin ontsnapt niet aan die eis. In haar doctoraat over gezinsethiek, verdedigd aan de faculteit Godgeleerdheid van de K.U.Leuven, waarschuwt Annemie Dillen net voor de gevaren die gezinnen lopen indien ze zich spiegelen aan het ideaal van de perfectie. De godgeleerde houdt ook een warm pleidooi voor wat ze noemt ,,goed-genoeg-ouderschap".

Papa, mama, kindje(s). Media en reclame schotelen ons voortdurend het zorgeloze gezinnetje voor, maar ook de Kerk bejubelt het gehuwde stel met kinderen. In haar proefschrift waarschuwt Annemie Dillen voor de gevaren van deze ideale voorstellingen, idealen waaraan velen niet kunnen beantwoorden.
"Het is niet omdat het wenselijk is dat het gezin gebaseerd is op het huwelijk, dat we andere gezinsvormen daarom altijd negatief moeten benaderen. Ook eenoudergezinnen of nieuw samengestelde gezinnen kunnen succesvol zijn, terwijl de zogenaamde ideale gezinnen niet steeds gevrijwaard blijven van onrecht. Gezinnen zijn niet altijd de veilige haven, de plek waar man en vrouw elkaar volkomen aanvullen en waar kinderen zich gedragen als engeltjes."

Over welke gezinnen en welke gezinsethiek heeft de kersverse doctor in de godgeleerdheid het dan? Annemie Dillen: "Gezinsethiek gaat niet enkel op voor de zogeheten traditionele gezinnen met papa mama en kinderen, maar ook voor niet-traditionele gezinnen. Het denken over relaties en opvoeding is in laatstgenoemde gezinnen immers niet fundamenteel anders, hoewel er natuurlijk wel andere uitdagingen en noden zijn."

Te weinig aandacht

Gezinsethiek is voor de godgeleerde van de K.U.Leuven dan ook het zoeken naar hoe het ideaal daadwerkelijk kan verwezenlijkt worden. ,,Het is spreken over wat gezinnen zouden moeten zijn, maar het is ook dat ideaal bekijken vanuit een perspectief dat mensen niet vastpint. Het is met dat ideaal als streefdoel voor ogen durven te kijken naar de negatieve elementen."

En dat gebeurt volgens haar te weinig in de Kerk. "De gevoeligheid voor het reële onrecht in het gezin en voor het (vaak voorkomende) huiselijke geweld is er nog veel te onbeholpen. Er wordt wel aan echtscheidingsbemiddeling gedaan, maar vaak pas nadat het al is fout gelopen. Dat het dagelijkse gezinsleven gekenmerkt wordt door dubbelzinnigheid, daar staat de Kerk doorgaans veel minder vaak bij stil. De Kerk heeft het over de cultuur van het leven, het huwelijk in dit geval, tegenover de cultuur van de dood. Alsof wat daar buiten valt, automatisch zou leiden tot de dood."

Ook in het gezin, zoveel is volgens Annemie Dillen zeker, word je steevast geconfronteerd met positieve en negatieve factoren tegelijk. Daarom hebben gezinnen de steun van anderen broodnodig, benadrukt ze. Welke vorm het gezinsleven aanneemt, hangt met andere woorden evenzeer af van de manier waarop het gezin wordt ondersteund.

Voor Annemie Dillen is het gezin niet alleen de hoeksteen van de samenleving, maar kan het andersom slechts bestaan bij gratie van die samenleving. "Enerzijds stellen de gezinsleden zich ten dienste van de samenleving door vrijwilligerswerk te doen, uit werken te gaan, naar school te gaan. Anderzijds kan het gezin niet zonder samenleving. Gezinnen hebben ondersteuning nodig. Politiek en maatschappelijk is er echter te weinig aandacht voor het gezin."

Ook de Kerk kan een eigen bijdrage leveren door concrete kerkgemeenschappen op te bouwen waarin het gezin een plaats krijgt. "Het is één zaak om je ideaal te verwoorden. maar het is minstens even belangrijk mensen te ondersteunen", aldus Annemie Dillen.

Visie aanreiken

Indien het welslagen van het gezinsleven uitsluitend van het gezin zou afhangen, laad je bovendien een enorme druk op de schouders van dat gezin en verwaarloos je het religieuze aspect, meent de godgeleerde. "Niet alles
is maakbaar. Als mens ben je niet volledig zelf verantwoordelijk voor alles, maar word je gedragen door God." In die zin heeft de Kerk een belangrijke taak op het vlak van gezinsethiek. Ze kan mensen een realistische maar tegelijk zinvolle en hoopvolle visie aanreiken op relatie, gezinsvorming en samenleving. "Het geloof in die Hogere die het gezin overstijgt en die maakt dat we er niet alleen voorstaan, kan een gezin de nodige kracht geven. Die gelovige dimensie kan het net mogelijk maken om te gaan met de spanning tussen het ideaal, dat mensen ook nodig hebben, en de realiteit."

Door het geloof kan de druk om aan het perfecte plaatje te beantwoorden, wegvallen. "Ouders hoeven niet alles perfect te doen, maar ze moeten het wel goed genoeg doen." Dillen spreekt van `goed-genoeg-ouderschap'..

"Ouders mogen fouten maken, maar dat wil niet zeggen dat ze eender wat mogen doen. Ze mogen bijvoorbeeld hun kinderen niet verwaarlozen of mishandelen. Ze moeten het trachten goed genoeg te doen, in het besef dat er altijd wel een aantal aspecten zullen zijn die minder goed zijn".

Ilse Van Halst

Copie uit "Kerk en Leven" nummer 21 - 25 mei 2005